Ιωάννα Ν. Τριπερίνα

Ψυχολόγος MSc Occ Psy

ΥπηρεσίεςΨ | CV | RDA | OPENpsy | Επικοινωνία

Ευφυής Σταδιοδρομία: Να ζεις & να εργάζεσαι με νόημα

Η Επιθετικότητα στην Εποχή της Μαλθακότητας
 

της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου MSc Occ Psy, 27.01.2026, OPENpsy CleverCareer

#SoftSkills #LifeLong #Learning #Κοινότητα

Η Επιθετικότητα στην Εποχή της Μαλθακότητας

Εάν ως κοινωνία δεν βρούμε τρόπους να εκφράσουμε και να αποδεχτούμε τον βαθμό της επιθετικότητας που είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση, θα έχουμε να αντιμετωπίζουμε όλο και περισσότερα περιστατικά βίας - την πιο ακραία και καταστροφική μορφή έκφρασης της επιθετικότητας.

Η εξελικτική ψυχολογία υποστηρίζει ότι η επιθετικότητα είναι ένας προσαρμοστικός μηχανισμός, ο οποίος στο παρελθόν, βοήθησε το ανθρώπινο είδος να προστατεύσει τους πόρους του (τροφή, περιοχή), να διασφαλίσει την αναπαραγωγή του και να αμυνθεί έναντι εξωτερικών απειλών. Η κοινωνική ψυχολογία αποδεικνύει ότι η ενεργοποίηση και η μορφή της βιολογικής αυτής προδιάθεσης καθορίζονται από τους περιβαλλοντικούς παράγοντες, τη μάθηση και τους πολιτισμικούς κανόνες.».
• Περιβαλλοντικοί Παράγοντες: Η ζέστη, ο συνωστισμός, η κοινωνική ανισότητα και η αποστέρηση λειτουργούν ως θρυαλλίδες για την έκρηξη της επιθετικότητας.
• Μάθηση: Η επιθετικότητα μαθαίνεται συχνά μέσω της παρατήρησης και της μίμησης προτύπων.
• Πολιτισμικοί Κανόνες: Υπάρχουν «πολιτισμοί της τιμής» όπου η επιθετικότητα είναι κοινωνικά αποδεκτή απάντηση στην προσβολή, και άλλοι πολιτισμοί που προκρίνουν τη διαμεσολάβηση.
 

Η σύγχρονη κοινωνία, με τις κοινωνικές ανισότητες, τις τεχνολογικές αλλαγές, τις νέες νόρμες, την ανασφάλεια και την υπερπροστασία, έχει διαφοροποιήσει τον τρόπο που η επιθετικότητα εμφανίζεται, παθολογικοποιείται ή περιορίζεται. Παρακάτω παρουσιάζονται έξι βασικά συμπεράσματα για την κατανόηση της επιθετικότητας σήμερα.

Η επιθετική συμπεριφορά ως γενίκευση της επιθετικότητα της κοινωνίας

Η επιθετικότητα δεν είναι απλά ένα ένστικτο, αλλά ένα σύμπλεγμα συμπεριφορών με βιολογικές, κοινωνικές και πολιτισμικές ρίζες, άρα δεν αφορά μόνο ένα πρόσωπο αλλά ολόκληρη της κοινωνία.
Έρευνες σε παιδικές ομάδες δείχνουν ότι παιδιά που εκτίθενται σε συγκρούσεις στο σπίτι ή στο σχολείο συχνά αναπτύσσουν επιθετικές συμπεριφορές, ενώ παιδιά με παρόμοιες βιολογικές προδιαθέσεις αλλά σε περιβάλλον με θετική ενίσχυση της συνεργασίας, εμφανίζουν πολύ λιγότερη επιθετικότητα (Bandura, 1961, Bobo Doll Experiment).

Το περιβάλλον καθορίζει την μορφή και τα αίτια της επιθετικότητας

Η κοινωνία και το περιβάλλον καθορίζουν πώς εκδηλώνεται η επιθετικότητα• η βιολογία μόνο δεν εξηγεί τις επιθετικές ή ανταγωνιστικές συμπεριφορές.
Είναι γνωστό ότι πριν 30–40 χρόνια τα παιδιά στις αλάνες «έπαιζαν ξύλο», αλλά αυτό δεν τα εμπόδιζε να επανασυνδεθούν φιλικά, αναπτύσσοντας κοινωνικές δεξιότητες και ανθεκτικότητα. Σήμερα, οι οθόνες περιορίζουν το πρόσωπο με πρόσωπο παιχνίδι, ενώ ο φόβος του bullying και η υπερπροστατευτική στάση των γονέων μειώνουν την ικανότητα διαχείρισης συγκρούσεων και κοινωνικής επαφής (Keikha et al., 2020, Screen Time Activities and Aggressive Behaviors).

Η παθολογικοποίηση της επιθετικότητας σε σχέσεις εξουσίας

Η «παθολογικοποίηση» της επιθετικότητας σε εξουσιαστικά πλαίσια έχει στρατηγικό ρόλο για τη διατήρηση της κοινωνικής τάξης και την ενίσχυση κυρίαρχων αφηγήσεων.
Έχει παρατηρηθεί, για παράδειγμα, ότι στις κοινωνίες όπου οι εργαζόμενοι απεργούν, η διαμαρτυρία τους μπορεί να χαρακτηρίζεται ως «παθολογική βία» ή «πρόκληση αναταραχής», ενώ οι αυστηρές πολιτικές και η χρήση αστυνομικής βίας από τον εργοδότη ή το κράτος θεωρούνται νόμιμες. Έτσι, η κοινωνία «νομιμοποιεί» τη βία της εξουσίας και στιγματίζει την αντίσταση. Εξάλλου, ένα πλαίσιο που κανονικοποιεί την επιθετικότητα μπορεί να μετατρέψει έναν συνηθισμένο άνθρωπο σε φορέα σκληρότητας χωρίς να το συνειδητοποιεί (Zimbardo, 2007, The Lucifer Effect).

Η επιθετικότητα μπορεί να είναι λειτουργική ή καταστροφική

Η επιστήμη δεν καταδικάζει την επιθετικότητα ως εγγενώς κακή ή ως ασθένεια, αλλά την περιγράφει ως ένα φαινόμενο που μπορεί να είναι λειτουργικό, προσαρμοστικό ή καταστροφικό ανάλογα με το πλαίσιο.
Ο αθλητισμός μπορεί να λειτουργεί ως εξευγενισμένη μορφή επιθετικότητας που αποφορτίζει, με τελετουργίες ανταγωνισμού μέσα σε κοινωνικά αποδεκτό πλαίσιο.
Η ίδια η επαφή με τη φύση μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία εκτόνωσης επιθετικότητας (πχ. δαμάζοντας τα κύματα με ένα καράβι ή κόβοντας ξύλα).
Η δημιουργικότητα στην τέχνη ή στην επιστήμη μπορεί να αποτελεί ευγενή μετουσίωση επιθετικών ενστίκτων, ή να εμπεριέχει «βίαιες» συγκρούσεις ιδεών.
Οι επιστημονικές διαμάχες ή οι έντονες διαφωνίες μπορούν να οδηγήσουν σε καινοτομία και πρόοδο, δείχνοντας ότι η επιθετικότητα σε μορφή έντασης ή πάθους μπορεί να είναι προσαρμοστική, όχι καταστροφική (Csikszentmihalyi, 1996, Creativity).

Η κοινά αποδεκτή «επιθετικότητα» στον έρωτα και στο φλερτ

Η κοινωνική οριοθέτηση και οι νέες νόρμες μειώνουν τη φυσική ένταση στο φλερτ και το σεξ, περιορίζοντας το πάθος και το στοιχείο του «κυνηγιού».
Είναι καταγεγραμμένο στο συλλογικό ασυνείδητο ότι το φλερτ περιελάμβανε έντονη προσπάθεια προσέγγισης και παθιασμένες αλληλεπιδράσεις. Σήμερα, οι εφαρμογές γνωριμιών και οι κοινωνικές νόρμες «ασφαλούς» συμπεριφοράς περιορίζουν την άμεση φυσική ένταση, μειώνοντας το πάθος και το στοιχείο της πρόκλησης (Castro & Barrada, 2020, Dating Apps and Their Sociodemographic and Psychosocial Correlates).

Η σχέση ανθρώπου - μηχανής/ρομπότ και ο ανθρωπομορφισμός ως χώρος εκδήλωσης συσσωρευμένης επιθετικότητας

Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις μηχανές με ανθρώπινα χαρακτηριστικά και αυτό επηρεάζει τις συναισθηματικές και συμπεριφορικές αντιδράσεις τους. Όταν οι μηχανές περιγράφονται ή σχεδιάζονται με ανθρώπινες ιδιότητες, οι άνθρωποι τείνουν να τους αποδίδουν κοινωνική υπόσταση και να ανταποκρίνονται σε αυτές σαν να είχαν «νου» ή «πρόθεση». Ταυτόχρονα, αυτή η ανθρωποποίηση μπορεί να οδηγήσει σε προστατευτικές ή και επιθετικές αντιδράσεις απέναντι στις μηχανές ανάλογα με το πλαίσιο και τις προσδοκίες.
Για παράδειγμα, έχει διαπιστωθεί σε επιστημονική έρευνα ότι οι άνθρωποι αποδίδουν ικανότητα αντίληψης πόνου σε μια ανθρωπομορφική μηχανή όταν τη βλάπτουν, και ότι η πράξη της βλάβης επηρεάζει τις εκτιμήσεις για τον χαρακτήρα του δράστη. Αυτές οι διαπιστώσεις δείχνουν ότι ο ανθρωπομορφισμός επηρεάζει την εκδήλωση επιθετικότητας και κοινωνικής κρίσης σε σχέση με τις μηχανές, υποδεικνύοντας ότι η συσσωρευμένη επιθετικότητα μπορεί να εκδηλωθεί και στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης με τεχνολογικά αντικείμενα (Bartneck & Keijsers et al., 2024, Robots are both anthropomorphized and dehumanized when harmed intentionally).

Η επιθετικότητα ως έναν βαθμό, σε διάφορες μορφές της -από την παιδική σύγκρουση στις αλάνες μέχρι το φλερτ και τη δημιουργική αντιπαράθεση- είναι φυσική και πολυδιάστατη. Η έκφρασή της καθορίζεται από το κοινωνικό πλαίσιο, την τεχνολογία, την υπερπροστασία και τις πολιτισμικές νόρμες. Η κατανόηση αυτών των παραμέτρων επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε την επιθετικότητα μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, αντί να την παθολογικοποιούμε απλουστευτικά.

Η επιστημονική έρευνα καταδεικνύει ότι η έντονη κοινωνική καταπίεση ή η αποφυγή της φυσικής έκφρασης της επιθετικότητας μπορεί να έχει ανεπιθύμητες συνέπειες. Όταν η επιθετικότητα δεν βρίσκει κατάλληλη διέξοδο, μπορεί να εκδηλωθεί είτε ακατάλληλα προς άλλους, με απρόβλεπτες συγκρούσεις, είτε ενάντια στον ίδιο τον εαυτό, σε μορφή αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών ή ψυχοσωματικών συμπτωμάτων. Η ψυχολογία αναγνωρίζει ότι η ικανότητα υγιούς αντίληψης, αντιμετώπισης και ανακατεύθυνσης της ορμής της επιθετικότητας -μέσα από παιχνίδι, δημιουργικότητα, αθλητισμό, διεκδίκηση ή λεκτική αντιπαράθεση- μειώνει τον κίνδυνο επιβλαβών εκδηλώσεων και ενισχύει την ψυχική ανθεκτικότητα (Berkowitz, 1993; Dodge & Coie, 1987, Έρευνες για καταπίεση και μετατόπιση επιθετικότητας).

 

#ΕυφυήςΣταδιοδρομία #ΖωήΜεΝόημα #ΕργασίαΜεΝόημα #Ψυχολογία #ΕργασιακήΨυχολογία #EvidenceBased #CultureBased #ΛιακάδαΚαθαρούΜυαλού

© 2026 Ιωάννα Ν. Τριπερίνα, CleverCareer. Με την επιφύλαξη κάθε νόμιμου δικαιώματος. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, η ολική ή μερική αντιγραφή του περιεχομένου της παρούσας ιστοσελίδας, χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια.

<<< Μιλήστε μαζί μας για θέματα που σχετίζονται με τα διάφορα πρόσωπα της επιθετικότητας σε προσωπικό, οικογενειακό, ομαδικό, οργανωσιακό και κοινοτικό επίπεδο.>>>