Ιωάννα Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγος BSc MSc αρ. αδ. 3750/19.5.97

 

 

Ψυχολογική Χειραγώγηση και Κοινωνικές Τάξεις

 

Βρίσκεστε στην ενότητα

4. Ομάδα, Κοινότητα, Κοινωνία

 

Άρθρα της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα

Ψυχολόγου BSc. MSc.

 

Ψυχολογική Χειραγώγηση

Κοινωνική Μηχανική

Κοινωνικές Τάξεις

 

 

 

 

Ψυχολογική Χειραγώγηση

 

Οι ψυχολόγοι αξιοποιούν την επιστήμη της ψυχολογίας για να βοηθήσουν τον άνθρωπο να βοηθήσει τον εαυτό του, την ομάδα να αυτορρυθμιστεί, τον οργανισμό να αυτοδιαχειριστεί, την κοινότητα να αυτοοργανωθεί, με σκοπό το εξισορροπημένο (αμοιβαίο;) προσωπικό και κοινωνικό όφελος ή, τέλος πάντων, εκείνο το διαπραγματευμένο συμφέρον σε κάθε περίπτωση, όχι το αδιαπραγμάτευτα υποταγμένο. Τι γίνεται όταν κάποιοι χρησιμοποιούν τη γνώση της ψυχολογίας για να προωθήσουν την εξυπηρέτηση των δικών τους συμφερόντων επηρεάζοντας και χειραγωγώντας το κοινό;

 

Το «κοινό» ορίζεται ως ένα σύνολο ανθρώπων που συνδέονται με χαλαρούς και άτυπους κοινωνικούς δεσμούς, σαφείς όμως ως προς τα ενδιαφέροντα και τους ευρύτερους προσανατολισμούς.

 

Θα έρχονται στο μυαλό σας καταστάσεις και συστήματα που χειραγωγούν το πλήθος. Θα έχετε συναντήσει τέτοιους ομιλητές, πωλητές, εκπαιδευτικούς, καθηγητές, εκπαιδευτές, πολιτικούς, τοπικούς ιθύνοντες, ηγέτες και άλλους διαμορφωτές κοινής γνώμης, που με τις τεχνικές τους επηρεάζουν ένα πρόσωπο, μια ομάδα ή το ευρύτερο κοινό. Ίσως έχετε νιώσει ότι προσπαθούν να σας επηρεάσουν, εκείνη την ώρα ή αργότερα. Ίσως δεν το έχετε καταλάβει ακόμα. Εδώ σημειώνουμε έναν κατάλογο με τεχνικές που βασίζονται σε ψυχολογικές αρχές αλλά χρησιμοποιούνται συνειδητά για να χειραγωγήσουν εξυπηρετώντας συμφέροντα.

 

Τα ανέκδοτα, τα αστεία, το χιούμορ δημιουργούν ένα αίσθημα ευφορίας στο κοινό που το κάνει πιο εύκολο να προσλάβει θετικά οποιεσδήποτε πληροφορίες του παρέχονται στη συνέχεια.

 

Η αντιμετώπιση του κοινού σαν να είναι μικρά παιδιά, κάνει το κοινό «μικρό παιδί». Όταν απευθύνεσαι σε κάποιον με παιδικό πνεύμα, αντανακλαστικά εισπράττεις αντίδραση παιδικού πνεύματος.

 

Η συναισθηματική προσέγγιση μειώνει την κριτική αντίληψη των ανθρώπων. Κάνοντας κάποιον να συγκινηθεί, είναι δυσκολότερο να του επιτρέψεις να προσεγγίσει ορθολογιστικά ένα ζήτημα.

 

Η παροχή προσωρινού οφέλους που κερδίζει το κοινό, έναντι του κόστους που θα ακολουθήσει, κάνει τους ανθρώπους να αποδέχονται το προσωρινό όφελος κι ας έπεται κόστος. Αυτό συμβαίνει γιατί οι άνθρωποι γενικά διακατέχονται από την αόριστη ελπίδα ότι το αύριο θα είναι καλύτερο από το σήμερα.

 

Η σταδιακή εισαγωγή σε μεγάλο χρονικό διάστημα μέτρων που δεν ευνοούν, με την οποία επιτυγχάνεται η αποευαισθητοποίηση του κοινού. Η σταδιακή εισαγωγή ξεκινά από το πιο ανώδυνο και, συστηματικά ιεραρχικά μεθοδευμένα, περνάει στο πιο επώδυνο, το οποίο όμως δεν γίνεται αντιληπτό καθώς εφαρμόζεται λίγο-λίγο.

 

Η δημιουργία τεχνητών εκτάκτων καταστάσεων, στις οποίες μπορεί να προβλεφθεί η αντίδραση του κοινού, και σε αυτή την αντίδραση να ταιριάζει να έρθει ως «φυσική» ανταπόκριση το επιδιωκόμενο αρχικό όφελος εκείνου που χειραγωγεί. Το κοινό δεν καταλαβαίνει ότι αυτό που αποδέχεται αφού «κουμπώνει» με την αντίδρασή του, είναι κάτι που πιθανότατα δεν θα αποδεχόταν εάν δεν είχε προηγηθεί η τεχνητή έκτακτη κατάσταση.

 

Η ενασχόληση των ανθρώπων με τα μικρά προβλήματα της καθημερινότητας, καθώς η βασική τους έγνοια είναι η επιβίωση, δεν τους επιτρέπει να ασχοληθούν με τα μεγάλα ζητήματα που αναλαμβάνουν οι "ιθύνοντες" (ο άνθρωπος είναι μακριά από τα κέντρα εξουσίας και λήψης αποφάσεων και διακατέχεται από το σύνδρομο της αγέλης, την τάση προς το μέσο όρο, την υπακοή στην πλειοψηφία - διαβάστε εδώ: Στερεότυπα, Προκαταλήψεις, Σφάλματα Αντίληψης). Η τηλεόραση, το διαδίκτυο, τα κέντρα διασκέδασης, η μαζική τέχνη διαπαιδαγωγούν σύμφωνα με τις δικές τους "αξίες", χαλαρώνουν -διαρκώς βραχυπρόθεσμα- τον άνθρωπο από το στρες, και υπνωτίζουν την συνείδηση. Αυτή η κατάσταση, όπως διαμορφώνεται, καλλιεργεί στον άνθρωπο φαινομενικά την αδιαφορία, και στο βάθος την πεποίθηση της προσωποποίησης και της αυτοκατηγορίας του για την κατάστασή του. Έστω κι αν παίρνει τη μορφή παράπονου και γκρίνιας κάποια στιγμή, δεν υπάρχει δράση και διεκδίκηση. Ο άνθρωπος αποπροσανατολίζεται, παίρνει προσωπικά αυτό που συμβαίνει και αναλαμβάνει εγωκεντρικά την ευθύνη του, συχνά με μια αίσθηση αυτοκαταστροφικά ενοχική γιατί δεν τα καταφέρνει. Σε τέτοια περίπτωση δεν αναγνωρίζεται το μοίρασμα των ευθυνών στα μέρη που τους αναλογούν και κυριαρχεί η αδράνεια και η μοιρολατρία μαζί με την μοναξιά. Σε αυτή την κατάσταση "συνδράμει" η εξοικείωση των ανθρώπων με το να κάνουν το βίο τους δημόσιο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κ.α., να εκθέτουν αδιάκριτα την ιδιωτική τους ζωή, καθιστώντας την ιδιαίτερα "ευάλωτη". Ο "χρήστης" του ψηφικού κόσμου διακατέχεται εξάλλου από μια ψευδαίσθηση ελευθερίας, η οποία εκτείνεται εντός των διαθέσιμων επιλογών του συστήματος. Επιπλέον στην κατάσταση "συνεισφέρει" η μεμαθημένη αβοηθητότητα, η κοινωνικά επιβεβλημένη αίσθηση ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη κάποιες αυθεντίες που ξέρουν καλύτερα από αυτόν (προσφυγή στην αυθεντία), ο οποίος δεν μπορεί να βοηθήσει μόνος του τον εαυτό του, ενώ ταυτόχρονα του ενισχύουν την αίσθηση ότι είναι μόνος του. Η αντίφαση επιφέρει διπλή παγίδευση, πλαίσιο δυνητικά γενεσιουργό ψυχώσεων.

 

Η διαμόρφωση ευνοΪκού πλαισίου για την άνθιση και αξιοποίηση τέτοιων τεχνικών είναι η κακή εκπαίδευση και η εξοικείωση του κοινού με τη μετριότητα. Το χαμηλό επίπεδο παιδείας καλλιεργεί την αποδοχή και την απόλαυση της μετριότητας. Ένα σύστημα που θέλει τους ανθρώπους του χαμηλής παιδείας επιδιώκει να είναι αυτό ανώτερο από τον άνθρωπο. Το να γνωρίζει το σύστημα τον άνθρωπο καλύτερα από ό,τι γνωρίζει ο άνθρωπος τον εαυτό του, είναι ο καλύτερος τρόπος να εκμεταλλευτεί το σύστημα τον άνθρωπο. Όσο περισσότερο αυτογνωσία έχει (ή καλλιεργεί και προσπαθεί να έχει) ο άνθρωπος, τόσο δυσκολότερα ελέγχεται. Αυτογνωσία σε συνδυασμό με κοινωνιογνωσία. Η επιστήμη της ψυχολογίας και το επάγγελμα του ψυχολόγου έχει ως αντικείμενο την αυτογνωσία, την κοινωνιογνωσία, την αυτορρύθμιση/αυτοδιαχείριση προσώπων, ομάδων, οργανισμών και κοινοτήτων και τη διευκόλυνση της συνεργασίας τους. Η ψυχολογία που γίνεται εξάρτημα της κρατούσας κοινωνικής και οικονομικής τάξης, που διαμορφώνουν την κυρίαρχη "κανονικότητα" (νόρμα), δεν μπορεί να εξυπηρετήσει το κοινό όφελος. Η ψυχολογία για να εκπληρώσει τον επιστημονικό και επαγγελματικό σκοπό της χρειάζεται να μην υποταχθεί τόσο στις απαιτήσεις του "ατόμου" όσο και στις απαιτήσεις του "πολιτισμού", αλλά να κρίνει και τα δύο.

Το θέμα χρειάζεται πολλή ανάλυση και ελπίζω να έχω την ευκαιρία να κάνω στο μέλλον:

Συλλογική νοημοσύνη

Σοφία του πλήθους

Εκμετάλλευση του πλήθους

Παρακίνηση του πλήθους

Τεχνητή νοημοσύνη και προσωπικότητα, προσωπική ευθύνη, ταυτότητα

 

© Copyright 4-4-2017, Ιωάννα Ν. Τριπερίνα (Ι.Ν.Τ). Μόνο με την έγγραφη άδεια της συγγραφέως επιτρέπεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου με οποιοδήποτε τρόπο - έντυπο, ηλεκτρονικό, ηχητικό ή οπτικό - ή μορφή - τμηματικά ή περιληπτικά.

 

 

Κοινωνική Μηχανική

 

"Κοινωνική Μηχανική" είναι ο όρος που χρησιμοποιείται από άλλους επιστήμονες στη θέση του ψυχολογικού όρου "χειραγώγηση"

Βρίσκεστε σε ένα καλό εστιατόριο γεμάτο κόσμο. Ψάχνετε για τραπέζι με την μεγάλη παρέα σας και δεν υπάρχει κανένα άδειο. Μα να που αδειάζει ένα τραπέζι σε μια γωνία καταχωνιασμένο. Η παρέα σας πλησιάζει προς τα εκεί. Ποιος θα πρωτοκαθίσει; Πλησιάζετε μια θέση με καλή θέα την ίδια ώρα που κάποιος άλλος από την παρέα σας πλησιάζει επίσης στη θέση που επωφθαλμιάτε. Τι κάνετε; Τρέχετε πρώτος να πιάσετε τη θέση; Αυτό θα θεωρούνταν εγωιστικό. Αφήνετε τον άλλο να πιάσει τη θέση, αυτό θα ήταν μεν γεναιόδωρο, αλλά και ηττοπαθές. Η ψυχολογική έρευνα, μέσα από το Journal of Personality and Social Psychology* προτείνει ότι υπάρχει μια τρίτη επιλογή: λέτε στον άλλο να επιλέξει τη θέση. Οι περισσότεροι άνθρωποι για λόγους ευγένειας επιλέγουν τη χειρότερη θέση κι έτσι γλιτώνετε από το να θεωρηθείτε εγωιστής, ενώ ταυτόχρονα ωφελείτε τον εαυτό σας.

Πώς σας φαίνεται αυτή η πρόταση ρύθμισης της κοινωνικής συμπεριφοράς ή κοινωνικής μηχανικής;

Ποιος θα είναι ο πρώτος που θα μιλήσει; Κι αν γνωρίζει κι ο άλλος κοινωνική μηχανική;

Τι καταδεικνύει για την κοινωνία μας μια τέτοιου είδους συμπεριφοριστική προσέγγιση, εάν προκύπτουν ζητήματα ηθικής και άλλοι προβληματισμοί;

* http://psycnet.apa.org/record/2018-39622-001

Copyright, 4/10/18, Ι.Ν.Τ.

 

 

 

Κοινωνικές Τάξεις

 

 

The psychology of social class: How socioeconomic status impacts thought, feelings, and behaviour

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/
10.1111/bjso.12251

 

 

Κυριαρχία και γόητρο ως στρατηγικές αλλαγής κοινωνικής τάξης

Με ποιες στρατηγικές μπορεί να αλλάξει κάποιος θέση στην κοινωνική ιεραρχία των τάξεων;

O Maner στο τμήμα ψυχολογίας του Florida State University το ερευνά επιστημονικά.

Η κυριαρχία είναι μια στρατηγική μέσω της οποίας οι άνθρωποι κερδίζουν και διατηρούν την θέση τους στην κοινωνική ιεραρχία των τάξεων χρησιμοποιώντας καταναγκασμό, εκφοβισμό και εξουσία.

Το γόητρο είναι μια στρατηγική μέσω της οποίας οι άνθρωποι κερδίζουν και διατηρούν την θέση τους στην κοινωνική ιεραρχία των τάξεων προβάλλοντας αξιόλογες γνώσεις και δεξιότητες και κερδίζοντας σεβασμό.

Η υιοθέτηση της μιας ή της άλλης στρατηγικής από τον άνθρωπο εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του, τα συναισθήματά του, τις στρατηγικές συμπεριφοράς που αναπτύσσει στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, τις στρατηγικές ηγεσίας και τη φυσιολογία του, και επηρεάζει τη λειτουργικότητα και την ευημερία των κοινωνικών ομάδων.

Copyright, 21/11/17, I. N. T.

 

Σημάδια κοινωνικής τάξης: η εμπειρία των οικονομικών ανισοτήτων στην καθημερινή ζωή

 

Αποδελτίωση/μετάφραση της Ι.Ν.Τριπερίνα από το άρθρο

 

Signs of Social Class: The Experience of Economic Inequality in Everyday Life

Michael W. Kraus, Jun Won Park, Jacinth J. X. Tan

Perspectives on Psychological Science

Vol 12, Issue 3, May 2017

http://journals.sagepub.com/doi/full/
10.1177/1745691616673192  

 

Όσο αυξάνονται οι οικονομικές ανισότητες τόσο αυξάνονται και οι κοινωνικές, επηρεάζοντας δυσμενώς την υγεία και την ευημερία των ανθρώπων. Σύμφωνα με πολλές μετρήσεις οι οικονομικές ανισότητες βρίσκονται σήμερα στην κορυφή της ιστορικής εξέλιξης (Organisation for Economic Co-operation and Development, 2014; Piketty & Saez, 2014).

 

Οι οικονομικές ανισότητες βιώνονται καθημερινά καθώς επικοινωνούνται σινιάλα κοινωνικής τάξης: συμπεριφορές που παρέχουν πληροφορίες για τα εισοδήματα ενός προσώπου, τα εκπαιδευτικά του επιτεύγματα ή την επαγγελματική του κατάσταση (Adler et al., 1994; Oakes & Rossi, 2003). Οι κοινωνικές ανισότητες φαίνονται στην κοινωνική αλληλεπίδραση με ξένους, στην επιβίβαση σε αεροπλάνα και πλοία, στην μετακίνηση από ένα σχολείο σε άλλο ή από μια γειτονιά σε άλλη (Desmond, 2016). Οι ρομαντικές σχέσεις συμβαδίζουν με την κοινωνική τάξη, καθώς οι άνθρωποι επιλέγουν συντρόφους με ανάλογο εκπαιδευτικό, οικονομικό και επαγγελματικό επίπεδο (Schwartz, 2013). Η πιθανότητα αλλαγής στην ιεραρχία των κοινωνικών τάξεων προς τα πάνω ή προς τα κάτω είναι περιορισμένη, όσο πιο δύσκολη είναι η οικονομική κινητικότητα (Davidai & Gilovich, 2015; Kraus & Tan, 2015).

 

Κοινωνική σύγκριση είναι η αναπόφευκτη πλευρά της αντίληψης των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων (Brickman & Bulman, 1977; Brown, Ferris, Heller, & Keeping, 2007) που λειτουργεί ως μέσο για να συγκεντρώσουν τα πρόσωπα πληροφορίες για τον εαυτό, να ρυθμίσουν τα συναισθήματα και τους στόχους τους, να διαχειριστούν την αβεβαιότητα και να κρίνουν την κανονικότητα των γεγονότων της προσωπικής ζωής (Taylor & Lobel, 1989).

 

Οι έρευνες υποστηρίζουν ότι η κοινωνική τάξη καθορίζεται από την τροφή που τρώνε οι άνθρωποι (Monisaivis & Drewnowski, 2009), τη μουσική και την τέχνη που απολαμβάνουν (DiMaggio & Useem, 1978; Peterson & Kern, 1996; Snibbe & Markus, 2005; Van Eijck, 2001), τις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου τους (Veblen, 1899/1973), τα γλωσσικά μοτίβα που χρησιμοποιούν (Labov, 1964, 1990, 2006), και τα ρούχα που φορούν (Gillath, Bahns, Ge, & Crandall, 2012).

 

Στις ΗΠΑ οι πολίτες κατηγοριοποιούνται σε τέσσερις κοινωνικές τάξεις, την κατώτερη, την εργατική, τη μεσαία και την ανώτερη, αν και το 90% των ανθρώπων αναγνωρίζουν τον εαυτό τους να εμπίπτουν σε μια από τις δύο μεσαίες κατηγορίες (Hout, 2008).

 

Οι παρατηρητές έχουν την τάση να μαντεύουν σωστά την κοινωνική τάξη κάποιου βασιζόμενοι (με την ακόλουθη ιεραχική σειρά, δηλαδή από το σωστό στο πιο σωστό) σε 60 δευτερόλεπτα παρατήρησης της συμπεριφοράς του, 20 φωτογραφίες του στο Facebook, και με τους τρεις τρόπους (συμπεριφορά, Facebook, ομιλία), ακούγοντας πώς προφέρει 7 απομονωμένες λέξεις (Hertenstein, Holmes, McCullough, & Keltner, 2009).

 

Οι άνθρωποι έχουν την τάση να συνδέονται με ανθρώπους της ίδια τάξης. Σε ένα πρόσφατο πείραμα, οι φοιτητές που ταξινομούν τον εαυτό τους σε ανώτερη τάξη έδειξαν ότι προτιμούν να συνδεθούν ρομαντικά με πρόσωπα που χρησιμοποιούν σινιάλα ανώτερης τάξης (για παράδειγμα: θα ταξιδέψω στην Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι), ενώ οι φοιτητές που ταξινομούν τον εαυτό τους σε κατώτερη τάξη έδειξαν ότι προτιμούν να συνδεθούν ρομαντικά με πρόσωπα που χρησιμοποιούν σινιάλα κατώτερης τάξης (για παράδειγμα: θα βρω μια δουλειά αυτό το καλοκαίρι για να συμβάλλω στα οικογενειακά έξοδα) (Côté, Kraus, Piff, Beerman, & Keltner, 2014).

 

Υπάρχει η στερεότυπη εκτίμηση ότι οι πλούσιοι είναι λιγότερο θερμοί και περισσότερο ικανοί, ενώ οι φτωχοί είναι λιγότερο θερμοί και λιγότερο ικανοί (Fiske et al., 2002). Τα στερεότυπα αυξάνουν τις συγκρούσεις μεταξύ των τάξεων (Kraus & Mendes, 2014).

 

Οι άνθρωποι που επιθυμούν να μετακινηθούν προς τα πάνω στην ιεραρχία των τάξεων μπορούν να το καταφέρουν όταν εμφανίζονται σαν να ανήκουν στην τάξη που επιθυμούν να ανέβουν; Οι έρευνες υποστηρίζουν πως μπορούν. Για παράδειγμα στην παραπάνω έρευνα του Fiske et al., 2002 , οι άνθρωποι που μετέδιδαν σινιάλα σύμφωνα με το επιδιωκόμενο στερεότυπο των πλουσίων (λιγότερο θερμοί και περισότερο ικανοί), πέτυχαν να κάνουν τους άλλους να πιστεύουν ότι ανήκουν στην κοινωνική τάξη που επιδιώκουν.

 

Copyright, 9/9/2017, Ιωάννα Ν. Τριπερίνα. Μόνο με την έγγραφη άδεια της συγγραφέως επιτρέπεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου με οποιοδήποτε τρόπο - έντυπο, ηλεκτρονικό, ηχητικό ή οπτικό - ή μορφή - τμηματικά ή περιληπτικά. 

 

 

 

Ιωάννα Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγος BSc MSc

Έδρα CleverCareer: Γληνού Δημ. 38, 32200 Θήβα, Βοιωτία, Ελλάδα | T. +302262302619 | K. +306977702872

gmail: ioannatriperina

www.clevercareer.gr, copyright Ι.Ν.Τ, 2000-2020

 

 

Συνδεθείτε μαζί μας