Κέντρο  Ψυχολογικών  Εφαρμογών  για  Ενηλίκους  Ανηλίκους  Ομάδες  Οργανώσεις  Κοινότητες

Ψυχολογικές Υπηρεσίες | Επαγγελματική Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση | Έρευνα και Καινοτομία

Ιωάννα Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγος MSc. Occ Psy, T. +302262302619, K. +306977702872, skype: iotrip

 

> Βιογραφικό  > Επικοινωνήστε μαζί μας

 

ψυχική υγεία και ευημερία | ανθρώπινες σχέσεις | οικογένεια, παιδί, έφηβος | εργασία/επιχειρήσεις | μάθηση και ανάπτυξη | περιβάλλον | ευάλωτες ομάδες

 

 

Οι σκοτεινές πλευρές της φιλανθρωπίας

 

 

της Ι.Ν.Τριπερίνα

Ψυχολόγου MSc. Occ Psy

 

Μας συγκινούν οι δύσμοιροι, του κόσμου οι κατατρεγμένοι, οι χρήστες ουσιών, οι φυλακισμένοι, οι άστεγοι, οι άνεργοι, οι φτωχοί, οι πρόσφυγες, οι μετανάστες, τα ορφανά και τόσες άλλες κατηγορίες ανθρώπων, αδικημένων από τη ζωή, από τους άλλους, ακόμα και από τον εαυτό τους. Νοιαζόμαστε για αυτούς, να τους προσφέρουμε τη βοήθειά μας, εμείς που σταθήκαμε πιο τυχεροί και είμαστε σε θέση να τους βοηθήσουμε. Ιδρύουμε μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, φιλανθρωπικούς συλλόγους, συμμετέχουμε εθελοντικά σε οργανώσεις, προσφέρουμε εθελοντικά την εργασία μας.

Κατ' αρχήν ο φιλάνθρωπος δεν κάνει φιλανθρωπίες, είναι φιλάνθρωπος σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής του, στην καθημερινότητά του, ζει αγαπώντας τον συνάνθρωπο, κάθε άνθρωπο, φροντίζοντάς τον. Ο άνθρωπος που κάνει φιλανθρωπίες μπορεί να παρακινείται από κάποια σκοτεινά κίνητρα που υπαγορεύουν αυτή την καλή του διάθεση για τον πάσχοντα άνθρωπο, στα οποία θα προσπαθήσουμε να ρίξουμε λίγο φως, όχι για να τον ξεγυμνώσουμε, αλλά για να διευκολύνουμε την επίγνωση και τη συνειδητοποίησή του. Αυτή η επίγνωση δεν θα τον κάνει λιγότερο καλό από όσο ενδεχομένως πιστεύει ότι είναι. Θα τον κάνει περισσότερο συνειδητοποιημένο, για να γνωρίζει πώς και γιατί μπορεί να φροντίσει το άνθρωπο, ώστε να τον φροντίσει καλύτερα.

Τα σκοτεινά κίνητρα του ανθρώπου βρίσκονται στο ασυνείδητο (βλ. Οι σκοτεινές πλευρές της προσωπικότητας). Η ψυχολογία του βάθους αποκτά πρόσβαση στο ασυνείδητο διευκολύνοντας τον άνθρωπο να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του, τη σχέση του με τους άλλους και τον κόσμο.

Διακρίνουμε τον φιλάνθρωπο, από τον άνθρωπο που κάνει φιλανθρωπίες. Όμως, ο άνθρωπος που κάνει φιλανθρωπίες για χάρη συντομίας θα αναφέρεται εδώ ως «ο φιλάνθρωπος».

Στη θέση της έννοιας της φιλανθρωπίας σε αυτό το κείμενο θα μπορούσε να μπει κατ' αναλογία η ενασχόληση με το κοινά ή ο εθελοντισμός κ.α..

 

Η φιλανθρωπία ως ανωτερότητα:

Η προσφορά στον άνθρωπο που πάσχει από το φιλάνθρωπο μπορεί να είναι μια σχέση ανωτερότητας – κατωτερότητας. Ο φιλάνθρωπος προσφέρει, ο πάσχων δέχεται. Ο φιλάνθρωπος μπορεί, ο πάσχων δεν μπορεί. Ο φιλάνθρωπος έχει την ευκαιρία να αξιοποιήσει τη ναρκισσιστική του διάθεση «είμαι ανώτερος, προσφέρω, μπορώ» ενώ στην αντίπερα όχθη βρίσκεται ο πάσχων που «είναι κατώτερος, με έχει ανάγκη, δεν μπορεί», πράγμα που τροφοδοτεί και τον εγωισμό του. Ας διερωτηθούμε, ο φιλάνθρωπος για τον άνθρωπο που πάσχει είναι το ίδιο φιλάνθρωπος με το συνάνθρωπό του, το γείτονά του, το συγκάτοικό του, τον ισότιμο με αυτόν μέλος της κοινότητάς του; Ενδιαφέρεται κατά ανάλογο τρόπο για το διπλανό του, όσο για τον μακρινό, άγνωστο συχνά, πάσχοντα; Παρατηρούμε σήμερα την τάση για την αξιοποίηση της κοινωνικής οικονομίας, μέσα από φόρουμ και σάιτ που προσφέρονται ή ανταλλάσσονται αγαθά. Μέσω του ίντερνετ, άγνωστοι  μεταξύ τους άνθρωποι «ενώνονται» στιγμιαία για χάρη μιας προσφοράς ή ανταλλαγής, ικανοποιώντας τη διάθεσή τους να νοιαστούν για τους άλλους. Πόσο τελικά νοιάζεται κανείς για τους άλλους, όταν διακρίνει ανάμεσα σε ξένους, μακρινούς, απόμακρους, και διπλανούς, οικείους, συγγενείς;

 

Η φιλανθρωπία ως μονόπλευρη, απρόσωπη σχέση:

Είναι μάλλον ευκολότερο να προσφέρει ο φιλάνθρωπος σε αυτούς που το έχουν μεγαλύτερη ανάγκη ή το διατυμπανίζουν μέσω φορέων επιρροής («κάποιοι χρειάζονται τη βοήθειά σου, είναι αναξιοπαθούντες»), παρά σε αυτούς που το έχουν μικρότερη ανάγκη ή η βοήθειά τους χρειάζεται μεγαλύτερο τακτ καθώς μάλιστα δεν διαθέτουν μεσάζοντες. Στις τελευταίες περιπτώσεις χρειάζεται να μελετήσει τον τρόπο της παροχής βοήθειας, να διαμορφώσει μια προσωπική σχέση, να δουλέψει πάνω σε αυτή τη σχέση, να προσπαθήσει. Ενώ η φιλανθρωπία με μεσάζοντες, όχι ως γενικότερη στάση αλλά ως συγκεκριμένη συμπεριφορά, δεν είναι σχέση αμφίπλευρη. Παρατηρούμε μεγάλη ανταπόκριση στους τηλεοπτικούς μαραθώνιους («συνέβαλα κι εγώ στο μεγάλο ποσό που συγκεντρώθηκε για αυτό τον καλό σκοπό!» - περηφάνια). Έτσι, ο φιλάνθρωπος ικανοποιεί την ανάγκη του για σχέση, αλλά με την ιδιοτυπία της μονόπλευρης σχέσης. Στην πραγματικότητα μια σχέση δεν μπορεί να είναι ούτε μονόπλευρη ούτε απρόσωπη. Εξάλλου, μια αυθεντική σχέση δεν υπαγορεύεται από φορείς επιρροής.

 

Η φιλανθρωπία ως αποενοχοποίηση:

Με την εταιρική κοινωνική ευθύνη, όσο περισσότερο βλάπτει μια επιχείρηση το περιβάλλον ή κάποιον άλλο τομέα της ζωής, τόσο περισσότερο αισθάνεται την ανάγκη να αντισταθμίσει το «κακό» με κάτι «καλό», για να μην προκαλέσει την κοινή γνώμη. Επιπλέον, ο άνθρωπος έχει την τάση να στέκεται στο «καλό», ιδίως όταν και ο ίδιος ωφελείται από αυτό, και να παρακάμπτει το «κακό». Έτσι, οι επιχειρήσεις πετυχαίνουν να κερδίζουν τις εντυπώσεις με τις δράσεις εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και να «αποσιωπούν» τις «κακές» τους δράσεις. Κατά ανάλογο τρόπο, οι φιλάνθρωποι αποενοχοποιούν τα «αμαρτήματά» τους φέρνοντας μέσα τους μια καλύτερη ισορροπία «κουτσομπόλεψα, κατηγόρησα, μάλωσα, αλλά έκανα και φιλανθρωπία, έτσι δεν νιώθω τόσο «κακός», και οι άλλοι δεν με βλέπουν ως «κακό», έχω μια υπέρ-καλή πλευρά». Όμως, η ενέργεια που διοχετεύεται προς την αναίρεση του «κακού» είναι διπλάσια από αυτήν που θα μπορούσε να διοχετευτεί προς την επίτευξη του «καλού». Οι λέξεις «καλό» και «κακό» χρησιμοποιούνται εδώ με πολύ απλοποιημένη έννοια, ενώ δεν είναι έτσι στην πραγματικότητα.

 

Η φιλανθρωπία ως αυτοθυσία:

Ένα πιο ταπεινό αλλά και πάλι σκοτεινό κίνητρο της φιλανθρωπίας είναι η αυτοθυσία. Κάποιοι άνθρωποι, ανεξάρτητα από το εάν έχουν οι ίδιοι περίσσεια να προσφέρουν, προσφέρουν, ξεπερνώντας τον εαυτό τους, χωρίς να ζητούν ανταλλάγματα. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν κτίσει από νωρίς την πεποίθηση «προσφέροντας στους άλλους απλόχερα, κερδίζω την αγάπη και την εκτίμηση όλων, με τα οποία είμαι σημαντικός, υπάρχω», καθώς έχουν μεγάλη ανάγκη να γίνονται αποδεκτοί από όλους. Κατά βάθος όμως έχουν συνήθως βαθιά απογοήτευση, αίσθημα στέρησης και εξάντλησης και την ασίγαστη επιθυμία να λάβουν κάτι χωρίς να το ζητήσουν, πράγμα που δεν συμβαίνει, αφήνοντάς τους μια βαθιά αίσθηση ανικανοποίητου και καταπιεσμένου θυμού. Καθώς αυτά τα συναισθήματα δεν είναι κοινωνικά αποδεκτά, τα μετουσιώνουν σε κοινωνικά αποδεκτά έργα και στόχους που έχουν μεγάλη αξία. Αυτοί οι άνθρωποι επιπλέον δεν ξέρουν να ζητούν, να διεκδικούν, καθώς έχουν και οι ίδιοι ανάγκη την φιλανθρωπία των άλλων.

 

Η φιλανθρωπία ως αυταρέσκεια:

Ο φιλάνθρωπος που προσφέρει ανεξέλεγκτα ότι του ζητείται, μπορεί να κάνει μεγαλύτερο κακό παρά καλό. Για παράδειγμα, ένας αδύναμος άνθρωπος ζητάει χρήματα. Η παροχή χρημάτων από τον φιλάνθρωπο σε αυτόν μπορεί να συντηρεί την απροθυμία του να εργαστεί. Σκοπός της αυθεντικής φιλανθρωπίας δεν είναι να ικανοποιηθεί το κίνητρο της προσφοράς («εγώ το καλό το έκανα, τώρα αν ο άλλος δεν το αξιοποίησε για το σκοπό που το πρόσφερα, είναι δικό του το λάθος»), αλλά να εξυπηρετήσει την πραγματική ανάγκη. Αλλά ποια είναι η πραγματική ανάγκη του αναξιοπαθούντα, αυτό είναι άλλο μεγάλο ζήτημα βάθους. Οι ανάγκες πάντως μπορούν να ικανοποιηθούν όχι μόνο με παροχή χρημάτων και υλικών αγαθών, αλλά με ένα καλό, παρηγορητικό ή ενθαρρυντικό λόγο, αλλά και μια καλή χειρονομία όπως η αγκαλιά.

 

Η φιλανθρωπία ως κοινωνική καταξίωση και προβολή:

Διαχωρίζουμε από την αποενοχοποίηση την κοινωνική καταξίωση και προβολή στο θέμα της φιλανθρωπίας γιατί η δεύτερη έχει ένα πιο προφανές πρόσωπο. Αναφερόμαστε στους φιλάνθρωπους που κάνουν φιλανθρωπίες και το διατυμπανίζουν, στέλνοντας ανοιχτές επιστολές, βγάζοντας δελτία τύπου, μιλώντας για αυτές με την πρώτη ευκαιρία. Αυτό το είδος φιλανθρωπίας καταδεικνύει ότι κίνητρο δεν έχει την προσφορά αλλά το προσωπικό όφελος. Εδώ χρησιμοποιούνται οι αναξιοπαθούντες ως μέσα πάνω στους οποίους χτίζεται η προσωπική αξία. Κατά βάθος αυτό το είδος του φιλάνθρωπου δεν έχει αυτοπεποίθηση αλλά την ανάγκη να χτίσει την αξία του μέσα από τα μάτια των άλλων. Ενδεχομένως μάλιστα να προσπαθεί να ξεπεράσει έναν γονιό που είχε ιδιαίτερη αξία. Από την άποψη των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων που ασκούνται από πρόσωπα, παρατηρούμε ότι κάποια πρόσωπα επιλέγουν να δημιουργήσουν μη κερδοσκοπικές οργανώσεις (ΜΚΟ), ενώ κάποια άλλα επιλέγουν κερδοσκοπικές. Οι μη κερδοσκοπικές αντιπροσωπεύουν στην κοινή αντίληψη την πιο φιλάνθρωπη διάθεση των δημιουργών τους, και οι περισσότεροι (φιλάνθρωποι) σπεύδουν να τις ενισχύσουν είτε οικονομικά είτε με τη συμμετοχή τους, αποστρέφοντας το πρόσωπό τους στις επονομαζόμενες κερδοσκοπικές. Διαφημίζεται και προβάλλεται από όλα τα ΜΜΕ και τους τοπικούς φορείς, ό,τι προέρχεται από ΜΚΟ, ενώ ό,τι προέρχεται από τις επονομαζόμενες κερδοσκοπικές επιχειρήσεις όχι. Μια ανούσια προκατάληψη καθώς και λαθεμένη στερεότυπη αντίληψη, κατατάσσει εκ προοιμίου τις μη κερδοσκοπικές στις φιλάνθρωπες και τις κερδοσκοπικές στις εκμεταλλεύτριες, ενώ μάλλον είναι πιο ρεαλιστικό να κρίνεται κάθε περίπτωση ξεχωριστά και προσεκτικά. Η φιλανθρωπία χρειάζεται να μας απασχολήσει και από την άποψη του πώς εκτιμάται έξωθεν, πώς γίνεται αντιληπτή από τους άλλους που την παρακολουθούν. Το ότι εκτιμάται ιδιαίτερα από τη σύγχρονη κοινωνία, παρακινεί πολλούς ανθρώπους που ενδιαφέρονται για το κοινωνικό τους πρόσωπο, να την επιδείξουν, ανεξάρτητα από το πόσο την πιστεύουν βαθιά, αυθεντικά.

 

Copyright, 13.10.2012, Ιωάννα Ν. Τριπερίνα. Μόνο με την έγγραφη άδεια της συγγραφέως επιτρέπεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου με οποιοδήποτε τρόπο - έντυπο, ηλεκτρονικό, ηχητικό ή οπτικό - ή μορφή - τμηματικά ή περιληπτικά.

 

 

Εάν έχετε απορίες ή σχόλια, θα χαρώ για την επικοινωνία.

Υπογράφει η Ι. Ν. Τριπερίνα

 

    

Κλείστε ένα ραντεβού

 

 

 

 

         

 

www.clevercareer.gr, copyright Ι.Ν.Τ, 1997-2017, αριθμός αδείας ψυχολόγου 3750-19/5/97

Ιωάννα Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγος MSc. Occ Psy, T. +302262302619, K. +306977702872, skype: iotrip