Κέντρο Ψυχολογικών Εφαρμογών για ιδιώτες και επιχειρήσεις

>Βιογραφικό  >Επικοινωνήστε μαζί μου  >Υπηρεσίες  >Blog  >English   

 

 

ψυχική υγεία και ευημερία | ανθρώπινες σχέσεις | οικογένεια, παιδί, έφηβος | εργασία/επιχειρήσεις | μάθηση και ανάπτυξη | πολιτισμός

 

 

Οι Σκοτεινές Πλευρές της Προσωπικότητας

Ναρκισσισμός, μη κλινική ψυχοπάθεια, χειριστικότητα, μακιαβελισμός, πάθη

 

της Ι.Ν.Τριπερίνα

Ψυχολόγου, MSc Occ Psy
 

Προσωπικότητα

Ναρκισσιστικοί τύποι συμπεριφοράς

Μη κλινικά ψυχοπαθείς τύποι συμπεριφοράς

Χειριστικοί τύποι συμπεριφοράς

Μακιαβελικοί τύποι συμπεριφοράς: Ηθική παρενόχληση στο χώρο εργασίας

Τα πάθη της ψυχής

 

 

Προσωπικότητα

Η διάγνωση των βασικών διαστάσεων και χαρακτηριστικών της προσωπικότητας γίνεται από ψυχολόγο με παρατήρηση συμπεριφοράς, λίστες κριτηρίων, ερωτηματολόγια κλπ.

Την προσωπικότητα ενός ανθρώπου συνιστούν οι χαρακτηριστικοί τρόποι με τους οποίους σκέφτεται, αισθάνεται και συμπεριφέρεται, οι οποίοι τον κάνουν να είναι μοναδικός. Οι θεωρίες σχετικά με τον ορισμό της προσωπικότητας και το πώς αναπτύσσεται είναι πάρα πολλές, αλλά γενικώς παραδεκτό είναι ότι στη δημιουργία και τη διαμόρφωση μιας προσωπικότητας εμπλέκονται κυρίως βιολογικοί (γενετικοί, κληρονομικοί παράγοντες) και περιβαλλοντικοί παράγοντες (οι συνθήκες στις οποίες ένα άτομο μεγαλώνει, ανατρέφεται, διαπαιδαγωγείται και ζει). Έτσι, τείνουμε να θεωρούμε ότι υπάρχουν σχετικά μόνιμες τάσεις της προσωπικότητας, αλλά και μορφές συμπεριφοράς που σε όλη τη διάρκεια της ζωής εξελίσσονται, έχοντας τη δυνατότητα να αλλάζουν. Η επίγνωση είναι το πρώτο και καθοριστικό βήμα οποιασδήποτε αλλαγής.

Η προσωπικότητα περιλαμβάνει πέντε βασικές διαστάσεις (Big Five):

Ζητώντας από ψυχολόγο να εκτιμήσει την προσωπικότητα κάποιου, του επιτρέπουμε να μάς ανατροφοδοτήσει αυτή τη γνώση, με σκοπό να τον καταλάβουμε καλύτερα και να διαμορφώσουμε μαζί του πιο αποτελεσματικές σχέσεις. Αλλά και ο ίδιος ο άνθρωπος καταλαβαίνει καλύτερα τον εαυτό του και μαθαίνει να αξιοποιεί προς όφελός του αυτή τη γνώση μέσα από διαδικασίες αυτορρύθμισης.

Τους τύπους συμπεριφοράς δεν τους αντιλαμβανόμαστε ως κουτιά που περιγράφουν απόλυτα έναν άνθρωπο, ο οποίος μπορεί να χωρέσει μέσα σε ένα το κουτί-τύπο συμπεριφοράς. Τους αντιλαμβανόμαστε ως ένα συνεχές από το λιγότερο ως το περισσότερο. Ο κάθε άνθρωπος έχει έναν βαθμό (λιγότερο ή περισσότερο) από κάθε τύπο.

Ο Del Paulhus μελετά τις σκοτεινές πλευρές της προσωπικότητας, έχοντας εντοπίσει τρεις ευρέως πλέον αποδεκτούς χαρακτηριστικούς τύπους που είναι γνωστοί ως η "σκοτεινή τριάδα": τους ναρκισσιστές (εγωκεντρικούς), τους μη κλινικά ψυχοπαθείς (αντικοινωνικούς, μεγαλομανείς, παρορμητικούς), και τους χειριστικούς (που εκμεταλλεύονται και εξαπατούν).

Η σκοτεινή πλευρά της προσωπικότητας είναι το ασυνείδητο μέρος της, που δεν είναι άμεσα γνωστό στον άνθρωπο, αλλά μπορεί να γίνει γνωστό μέσα από την προσέγγιση της ψυχολογίας του βάθους (ζητήστε μας το φύλλο εργασίας της ψυχολόγου Ι.Ν.Τριπερίνα "Πώς η ψυχολογία του βάθους διευκολύνει τον άνθρωπο να επιλύσει προβλήματα και να πορευτεί στη ζωή")

(σχετικό αναρτημένο θέμα της ψυχολόγου είναι επίσης Οι σκοτεινές πλευρές της φιλανθρωπίας).

Αυτή η "σκοτεινή τριάδα" του Del Paulhus βρίσκουμε ότι έχει συνάφεια με τα πάθη της ψυχής, του 6ου μ. Χ. αιώνα, όπως αναφέρονται από τον Jean-Claude Larchet, Διδάκτωρα Φιλοσοφίας και Διδάκτωρα Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου, στα πατερικά κείμενα του Μάξιμου του Ομολογητή.

Τη θεωρία των σκοτεινών πλευρών της προσωπικότητας αξιοποιούν μεγάλοι πολυεθνικοί οίκοι εκδόσεων ψυχομετρικών εργαλείων (όπως η Hogan) που τα προμηθεύουν στις μεγαλύτερες εταιρείες συμβούλων της Ελλάδας για να τα χρησιμοποιήσουν για την επιλογή, την αξιολόγηση, την εκπαίδευση, την ανάπτυξη και το coaching του ανθρώπινου δυναμικού επιχειρήσεων και οργανισμών. Στο χώρο των επιχειρήσεων αναμένεται ο άνθρωπος να φανερώσει τη σκοτεινή, χειρότερή του, πλευρά σε συνθήκες κρίσης και όταν το περιβάλλον δεν τον ευνοεί ή τον καταπιέζει (βλ. Ηθική παρενόχληση στο χώρο εργασίας). Δύο ζητήματα αναδεικνύει αυτή η πραγματικότητα για να κρίνουμε:

Το ένα είναι εάν για αυτή τη σκοτεινή του πλευρά ο άνθρωπος των επιχειρήσεων θα "απορριφθεί" με κάποιον τρόπο, ή εάν θα διευκολυνθεί και υποστηριχθεί για να την αντιμετωπίσει (προσωπικά, ομαδικά, οργανωσιακά) να την αλλάξει προς το καλύτερο για το καλό το δικό του και των άλλων.

Το δεύτερο είναι ότι στην ψυχομετρία τα τέστ που μεταφράζονται από μια γλώσσα σε άλλη για να χρησιμοποιηθούν σε μια χώρα με διαφορετικό πολιτισμικό πλαίσιο, κρίνονται για τη διαπολιτισμική εγκυρότητα και την εννοιολογική ισοτιμία, πράγμα που είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί. Για αυτό, ζητούμενο στην ψυχομετρία είναι εάν θα μεταφράσουμε και θα προσαρμόσουμε ένα τεστ, ή εάν θα κατασκευάσουμε ένα τεστ (βλ. κάποιες από τις προσπάθειες της Ι.Ν.Τριπερίνα με τα CleverTools).

Copyright, 11/9/14, I. N. T.

Προσωπικότητα και επαγγέλματα

Δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό Personality and Individual Differences έρευνα σχετικά με τη σκοτεινή τριάδα και τους μεγάλους πέντε παράγοντες της προσωπικότητας που έγινε σε Δανούς φοιτητές μόλις ξεκινούσαν τις σπουδές τους στην ψυχολογία, τη νομική - πολιτικές επιστήμες και τη διοίκηση επιχειρήσεων - οικονομικά. Η έρευνα έδειξε ότι οι φοιτητές της ψυχολογίας σκοράρουν σημαντικά χαμηλότερα στη σκοτεινή τριάδα από ό,τι οι άλλοι. Οι ερευνητές εξηγούν ότι συγκεκριμένες προσωπικότητες επιλέγουν συγκεκριμένα επαγγέλματα.

Anna Vedel & Dorthe K. Thomsen (2017), The Dark Triad across academic majors, Personality and Individual Differences, Volume 116, 1 October 2017, Pages 86–91

Copyright, 4/5/17, I. N. T.

Καθρέφτης

Ο καθρέφτης δεν είναι αντανάκλαση του εαυτού μας, αλλά μια αστραπιαία αποσπασματική του όψη. Το ίδιο και η φωτογραφία. Μεγάλη σημασία έχει το φως και η σχέση του με το σκοτάδι, μέσα κι έξω μας.

Ο Φοίβος Δεληβοριάς το είπε μελωδικά: https://www.youtube.com/watch?v=9F2du-pliDo (Ο Καθρέφτης)

Copyright, 2/6/17, I. N. T.

Προσωπικότητα και ψηφιακός πολιτισμός

'Ολοι έχουμε σκοτεινές πλευρές στην προσωπικότητά μας, αλλά όχι όλοι στον ίδιο βαθμό, σύμφωνα με τις έρευνες του Del Paulhus.

Ο Νάρκισσος εκμεταλλεύεται, τρέφοντας το εγώ του.

Ο Μακιαβελικός χειρίζεται.

Ο Ψυχοπαθής παίρνει ρίσκα.

Ο Σαδιστής πληγώνει.

Αυτοί οι τύποι στις μέρες μας έχουν sex appeal (είναι σεξουαλικά ελκυστικοί) και μπορεί να τους συναντήσει κανείς οπουδήποτε, ενώ το ίντερνετ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ευνοούν την έκφρασή τους. Φαίνεται μάλιστα ότι τα καταφέρνουν καλύτερα στον πολιτισμό της έκπτωσης των ηθικών αξιών, κατέχοντας θέσεις και αξιώματα, βασιζόμενοι στην αξιοποίηση αυτών των σκοτεινών χαρακτηριστικών τους.

Copyright, 31/8/17, I. N. T.

 

 

Ναρκισσιστικοί τύποι συμπεριφοράς

Ο ναρκισσισμός διακρίνεται από χαρακτηριστικά όπως το αίσθημα του μεγαλείου, της κυριαρχίας και της υπεροχής, τα οποία όμως είναι αποτέλεσμα διαταραγμένης αυτοεκτίμησης. Για αυτό αυτοί οι τύποι χρειάζονται διαρκώς αναγνώριση και θαυμασμό και θέλουν να βρίσκονται στο προσκήνιο. Αυτοί οι τύποι συμπεριφοράς αρχικά εμφανίζονται ως γοητευτικοί ή ευχάριστοι, μακροπρόθεσμα όμως εμφανίζουν δυσκολία στην διατήρηση διαπροσωπικών σχέσεων, έλλειψη εμπιστοσύνης αλλά και το αίσθημα της περιφρόνησης προς τους γύρω τους, τους οποίους θεωρούν κατώτερους και θέλουν να εξουσιάζουν. Έχουν αδυναμία να έρθουν στη θέση των άλλων δείχνοντας ενσυναίσθηση και χρησιμοποιούν τους άλλους ως μέσο ανάδειξης του εαυτού τους. Την κριτική την εκλαμβάνουν ως απειλή και δεν υποβάλουν τον εαυτό τους σε κριτική, παρά μόνο αυτοθαυμάζονται, με φαινομενικά υπέρμετρη αυτοπεποίθηση.

Copyright, 2/3/17, I. N. T.

 

 

Μη κλινικά ψυχοπαθείς τύποι συμπεριφοράς

Η μη κλινική ψυχοπάθεια έχει περιγραφεί ως παρορμητικότητα σε συνδυασμό με αντικοινωνικότητα και μεγαλομανία. Αυτοί οι τύποι εμφανίζονται ως ανταγωνιστικοί και με μια τάση προς την αυτοπροώθηση. Χαρακτηρίζονται από την έλλειψη του συναισθήματος της ενοχής και την απουσία ευσυνειδησίας. Επιπλέον, δεν αντιμετωπίζουν το συναίσθημα του άγχους και του φόβου και είναι λιγότερο επιρρεπείς στο αίσθημα της αμηχανίας. Η τάση τους για άμεση ικανοποίηση των αναγκών τους μπορεί να τους οδηγήσει σε παραβατική συμπεριφορά, ενώ οποιαδήποτε τιμωρία επιφυλλάσσεται δεν έχει καμία επίδραση στις επιλογές και στις στάσεις τους.

Copyright, 2/3/17, I. N. T.

 

 

Χειριστικοί τύποι συμπεριφοράς

Οι χειριστικοί τύποι συμπεριφοράς διακρίνονται από την επιμονή για ακρόαση ή αποκάλυψη της προσωπικής ιστορίας των άλλων, έτσι ώστε να διαφανούν οι αδυναμίες τους τις οποίες θα χειριστούν ανάλογα με το τι θέλουν να πετύχουν. Για να επιτύχουν αυτό το σκοπό δημιουργούν ένα περιβάλλον με υπερφόρτωση πληροφοριών, έτσι ώστε να μπερδέψουν τον άνθρωπο-στόχο, μιλώντας πολύ και αποκαλύπτοντας και τη δική τους προσωπική ιστορία με το τρόπο που τους εξυπηρετεί. Συχνά δημιουργούν ανασφάλεια ασκώντας αρνητική κριτική, κάνοντας προσβλητικά αστεία και προκαλώντας ενοχικά συναισθήματα στον άνθρωπο-στόχο. Σε συνθήκες στρες (που δεν ελέγχουν τη συμπεριφορά τους) είναι αρνητικοί και υψώνουν τη φωνή τους προσπαθώντας να επανακτήσουν τον έλεγχο που έχουν ανάγκη να διατηρούν. Όταν βρίσκονται σε δύσκολη θέση, κάνουν ότι δεν καταλαβαίνουν και απομακρύνονται. Πολύ εύκολα λένε ψέμματα και πιέζουν τους άλλους για να εξυπηρετήσουν τους δικούς τους στόχους, νιώθοντας ότι σε αυτούς αξίζουν δικαιωματικά μεγαλύτερα προνόμια. Η χειριστική συμπεριφορά των άλλων αντιμετωπίζεται καθώς καλλιεργεί και εφαρμόζει ο άνθρωπος τη δική του διεκδικητική συμπεριφορά.

Copyright, 25/2/17, I. N. T.

 

 

Μακιαβελικοί τύποι συμπεριφοράς: Ηθική παρενόχληση στο χώρο εργασίας

Η ηθική παρενόχληση (mobbing) είναι συνηθισμένο πλέον φαινόμενο στα εργασιακά περιβάλλοντα που επικρατεί η εργασιακή ανασφάλεια, το εργασιακό στρες, η επαγγελματική εξουθένωση, οι αρνητικές συνθήκες και χαρακτηριστικά εργασίας, ο ανταγωνισμός, το αντισυναδελφικό πνεύμα. Οι συνέπειες είναι μεγάλες τόσο για την ψυχική υγεία του θύματος, όσο και για το κλίμα του οργανισμού.

Ο χαρακτηριστικός τύπος του μακιαβελικού θύτη εμφανίζει εγωιστική και ανέντιμη συμπεριφορά καθώς βρίσκει τρόπους να επιβάλλεται και να κάνει κατάχρηση εξουσίας, έχοντας ψυχοπαθολογική ανάγκη για έλεγχο. Ενισχύει την αυτοεκτί΅ησή του προβάλλοντας στους άλλους τον πόνο που αδυνατεί να αναγνωρίσει ότι έχει βιώσει και τις εσωτερικές συγκρούσεις που αρνείται να επεξεργαστεί καθώς έχει χαμηλό επίπεδο συναισθηματικής ευφυίας. Νιώθοντας συναισθήματα ανεπάρκειας, ανασφάλειας και αβοηθητότητας απαιτεί συνεχή υποστήριξη, κι όταν δεν του παρέχεται κατηγορεί τους άλλους. Στόχος της συμπεριφοράς του είναι να αποσπάσει την προσοχή από τη δική του ανεπάρκεια, αποφεύγοντας έτσι να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της χαμηλής αυτοεκτίμησης και της αίσθησης ανικανότητας. Διακατέχεται από συναισθήματα ζήλιας και ικανοποιείται όταν σπείρει τη διχόνοια στους άλλους και παρακολουθεί τις διαμάχες που προκαλεί. Η συμπεριφορά του είναι συστηματικά και μεθοδευμένα επιθετική προς το θύμα, ενώ προς τους άλλους συναδέλφους και ανωτέρους είναι από φιλική έως και δουλοπρεπής, κολακεύοντάς τους και εξαπατώντας τους.

Copyright, 25/2/17, I. N. T.

 

 

Τα πάθη της ψυχής

Απόσπασμα του Jean-Claude Larchet, Διδάκτωρα Φιλοσοφίας και Διδάκτωρα Θεολογίας του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου, που περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο "Φρουδική και χριστιανική ανθρωπολογία ως θεμέλια της ψυχοθεραπείας, σελ. 127, του ιδίου, στον τόμο με τίτλο "Θεραπεύοντας" Ορθόδοξη Θεολογία και Ψυχοθεραπεία, Συγκλίσεις και Αποκλίσεις, Αθήνα 2012:

Σύμφωνα με τον ’γιο Μάξιμο*, από τη διπλή αυτή τάση του ανθρώπου, να επιδιώκει την ηδονή και να αποφεύγει τον πόνο για να ικανοποιήσει την εγωιστική αγάπη για τον εαυτό του (τη φιλαυτία του) γεννιούνται όλα τα πάθη, όλες οι πνευματικές ασθένειες.

δίνοντας ένα μακροσκελέστατο κατάλογο παθών, τα κατανέμει σε τρεις κατηγορίες:

1. τα πάθη που απορρέουν από την επιδίωξη της ηδονής,

2. τα πάθη που απορρέουν από την αποφυγή του πόνου (ή την αποφυγή της δυσαρέσκειας),

3. τα πάθη που είναι αποτέλεσμα της σύζευξης αυτών των δύο τάσεων.

"Από παράλογη αγάπη για τον εαυτό μας αναζητάμε την ηδονή και προσπαθούμε να αποφύγουμε την οδύνη κι έτσι επινοούμε και γεννάμε αναρίθμητα φθαρτικά πάθη. Αν, για παράδειγμα, υπηρετούμε την φιλαυτία με την ηδονή, γεννάμε την γαστριμαργία, την υπερηφάνεια, την ματαιοδοξία, την έπαρση, την φιλαργυρία, την πλεονεξία, τον αυταρχισμό, την καύχηση, την αλαζονεία, την ανοησία, την τρέλα, την οιήση, τον εγωισμό που σκοτίζει το νου, την περιφρόνηση, τον υβριστικό τρόπο, την ασέβεια, τα ανόητα αστεία, την ασωτεία, την ακολασία, τον κομπασμό, το χάζεμα, την βλακεία, τα πειράγματα, τις κοροιδίες, την πολυλογία, την φλυαρία, την αισχρολογία και τα λοιπά της ίδιας κατηγορίας.  Αν πάλι η οδύνη ταλαιπωρεί την φιλαυτία μας, γεννιέται θυμός, φθόνος, μίσος, έχθρα, μνησικακία, κοροιδία, διασπορά κατάκρισης, συκοφαντία, λύπη, απελπισία, απόγνωση, άρνηση της θείας πρόνοιας, βαριεστημάρα, αναβλητικότητα, κακή διάθεση, κατάθλιψη, λιγοψυχία, πένθος ανάρμοστο, κλάματα, κατήφεια, θρήνοι, ζήλεια, ζηλοτυπία, δυσανασχέτηση από ζήλεια, και όσα άλλα πάθη προέρχονται από τη στέρηση των ηδονών. Και όταν από κάποιες αιτίες γεννιέται η μοχθηρία, δηλαδή η σύνθεση των δύο αντιθέτων αισθημάτων, ηδονής-οδύνης, τότε παράγουμε την υποκρισία, την ειρωνία, τον δόλο, την προσποίηση, την κολακεία, την με κάθε τρόπο προσπάθεια να αρέσουμε στους ανθρώπους και όλες τις άλλες επινοήσεις της κακής αυτής σύνθεσης" (Προς Θαλάσσιον περί διαφόρων απόρων, Πρόλογος, P.G. 90, 256B-D, ΕΠΕ 14Β, 43-45).

* Μάξιμος Ομολογητής (580 Κωνσταντινούπολη - 662 Λαζική, Πόντος) μία από τις σημαντικότερες ιστορικές και εκκλησιαστικές προσωπικότητες της βυζαντινής περιόδου, όπως γράφει η Βικιπαίδεια.

Copyright, 20/4/17, I. N. T.

 

 

Copyright, 2017, Ιωάννα Ν. Τριπερίνα. Μόνο με την έγγραφη άδεια της συγγραφέως επιτρέπεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου με οποιοδήποτε τρόπο - έντυπο, ηλεκτρονικό, ηχητικό ή οπτικό - ή μορφή - τμηματικά ή περιληπτικά. 

 

 

Εάν έχετε απορίες ή σχόλια, θα χαρώ για την επικοινωνία.

Υπογράφει η

Ιωάννα Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγος MSc. Occ Psy, αριθμός αδείας ψυχολόγου 3750-19/5/97

CleverCareer, Κέντρο Ψυχολογικών Εφαρμογών για ιδιώτες και επιχειρήσεις

Έδρα: Γληνού 38, 32200 Θήβα | T. +302262302619 | K. +306977702872

email: ioanna.triperina at clevercareer.gr | skype: iotrip

 

Κλείστε ένα ραντεβού

 

 

 

www.clevercareer.gr, copyright Ι.Ν.Τ, 1997-2017